افزایش ارتفاع گلخانه ؛ راهکاری اقلیمی که از اتریش تا ایران میتواند مؤثر باشد
با گرمتر شدن تابستانها، کنترل اقلیم گلخانهها به یکی از چالشهای اصلی تولیدکنندگان تبدیل شده است. یکی از راهکارهایی که در سالهای اخیر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته، افزایش ارتفاع گلخانه با هدف ایجاد بافر هوایی بزرگتر و کاهش نوسانات دمایی است.
در یکی از پروژههای اخیر ارتقای گلخانه، که در کشور اتریش اجرا شده است، ارتفاع سازه از ۴٫۵ متر به ۶٫۲۰ متر افزایش داده شد. این اقدام همراه با نصب سیستم مهپاش (Fog System) انجام گرفت تا پایداری دما و رطوبت در ماههای گرم سال بهبود یابد. منطق فنی این تصمیم روشن است:
هر چه حجم هوای داخل گلخانه بیشتر باشد، دما با سرعت کمتری افزایش مییابد و شوک حرارتی کمتری به گیاه وارد میشود.
آیا این راهکار برای ایران هم کاربرد دارد؟
بررسی شرایط اقلیمی نشان میدهد این رویکرد میتواند در بسیاری از مناطق ایران نیز کاملاً کاربردی باشد؛ بهویژه در:
مناطق گرم و خشک
نواحی با تابستانهای طولانی و دمای بالا
گلخانههای بزرگ مقیاس و تولیدات صادرات محور
پروژههایی که پایداری تولید در فصل گرم اهمیت بالایی دارد
در چنین شرایطی، افزایش ارتفاع گلخانه میتواند به :
کاهش نوسانات دمایی
کاهش فشار روی سیستمهای سرمایشی
کاهش تنش حرارتی گیاه
و حفظ کیفیت و یکنواختی محصول در تابستان
کمک کند.
هزینه سازه؛ افزایش منطقی یا بار مالی؟
افزایش ارتفاع گلخانه بهطور طبیعی باعث افزایش هزینه سازه میشود ، اما این افزایش معمولاً در محدوده ۵ تا ۱۰ درصد هزینه سازه قرار دارد و نه یک جهش سنگین.
در مقابل، کاهش هزینههای بهره برداری به ویژه در بخش سرمایش و مدیریت اقلیم میتواند این افزایش هزینه را در مدت نسبتاً کوتاهی جبران کند.
به همین دلیل، در پروژههایی با:
دوره بهرهبرداری بلندمدت
مصرف بالای انرژی در تابستان
و حساسیت عملکرد به تنش گرمایی
این راهکار از نظر اقتصادی نیز قابل توجیه است.
البته باید تأکید کرد که افزایش ارتفاع، نسخه واحد برای همه گلخانهها نیست. در گلخانههای کوچک، پروژه های کم بودجه یا مناطق معتدل، ممکن است راهکارهای سادهتر و کم هزینه تر اولویت داشته باشند.
افزایش ارتفاع گلخانه یک پاسخ سازهای مستقیم به تغییرات اقلیمی است ؛ راهکاری که اگر پروژه محور و بر اساس تحلیل اقلیم و انرژی انتخاب شود، میتواند به پایداری تولید ، کاهش مصرف انرژی و مدیریت بهتر تابستانهای گرم کمک کند.
تجربه اجرای این راهکار در کشورهایی مانند اتریش نشان میدهد که چنین تصمیمهایی ، در صورت طراحی صحیح ، میتوانند نتایج عملی و اقتصادی قابلقبولی به همراه داشته باشند .
در این مسیر، همتا با رویکرد یکپارچه در طراحی و اجرای گلخانه، این نوع راهکارها را با توجه به شرایط اقلیمی ایران، نوع محصول و توجیه اقتصادی هر پروژه بررسی و اجرا میکند.